Maharashtra Board 2024 Class 12 Entrepreneurship Development Question Paper PDF - Check Solutions with Answer Key Pdf (01-J-801)
Content Writer | Updated On - Mar 7, 2025
The Maharashtra Board 2024 Class 12th Entrepreneurship Development is being conducted (October 28, 2024). The question paper along with the solution PDF is available here to download.
The Maharashtra Board 12th Boards Entrepreneurship Development exam is expected to be easy to moderate based on previous year trends. he Maharashtra State Board of Secondary and Higher Secondary Education (MSBSHSE) conducted the Class 12 Entrepreneurship Development examination for a total duration of 3 hours, and the question paper carries a total of 80 marks.
Maharashtra Board Class 12 Entrepreneurship Development (90-M-652) Question Paper 2024 with Solutions
| Maharashtra Board Class 12 Entrepreneurship Development Question Paper with Answer Key |  Download |
Check Solution |
Maharashtra Board Class 12 Entrepreneurship Development Question Paper 2024 with Solutions
प्रश्न १(अ):
खालील दिलेल्या पर्यायांपैकी योग्य पर्याय निवडून वाक्य पुन्हा लिहा:
_______ हे प्रामुख्याने परंपरागत कलाकौशल्यावर आधारित असतात.
उकल पहा
उत्तर: कुटीर उद्योग हे प्रामुख्याने परंपरागत कलाकौशल्यावर आधारित असतात. या उद्योगांमध्ये हाताने तयार केलेल्या वस्तूंचा समावेश होतो आणि ते लहान प्रमाणावर चालवले जातात.
प्रश्न १(क):
म्हणजे गरजांमध्ये साम्य असणाऱ्या ग्राहकांचा समूह होय.
उकल पहा
उत्तर: बाजारपेठ विभाजन म्हणजे गरजांमध्ये साम्य असणाऱ्या ग्राहकांचा समूह असतो. हे विभाजन कंपन्यांना त्यांच्या उत्पादन आणि विपणन धोरणे योग्य ग्राहकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत करते.
प्रश्न १(ख):
SWOT विश्लेषणात संस्थेच्या बाह्य वातावरणातील घटक _______ आहेत.
उकल पहा
उत्तर: SWOT विश्लेषणात संस्थेच्या बाह्य वातावरणातील घटक म्हणजे संधी आणि अडचणी असतात. संधी म्हणजे संस्था ज्या फायद्याचा उपयोग करू शकते, तर अडचणी म्हणजे बाह्य धोके किंवा अडथळे.
प्रश्न १(ग):
महाराष्ट्र राज्य खादी व ग्रामोद्योग मंडळाची स्थापना _______ झाली.
उकल पहा
उत्तर: महाराष्ट्र राज्य खादी व ग्रामोद्योग मंडळाची स्थापना १९६२ साली झाली. हे मंडळ ग्रामोद्योगांच्या प्रोत्साहनासाठी कार्यरत असून ग्रामीण भागातील उद्योजकतेला चालना देते.
प्रश्न १(ख):
योग्य जोड्या जुळवा:
| गट 'अ' | गट 'ब' |
|---|---|
| (अ) समन्वयकेंद्रित बिंदू | (i) १९८२ |
| (ब) मिटरकॉनची स्थापना | (ii) ना नफा ना तोटा |
| (क) राष्ट्रीय औद्योगिक विकास महामंडळाची स्थापना | (iii) मॅक्युरी |
| (ड) कर्मचाऱ्यांचा श्रमाचा मोबदला | (iv) १९४५ |
| (v) १९६४ |
उकल पहा
उत्तर:
- समन्वयकेंद्रित बिंदूचा संबंध मॅक्युरीशी आहे.
- मिटरकॉनची स्थापना १९६४ मध्ये झाली.
- राष्ट्रीय औद्योगिक विकास महामंडळाची स्थापना १९८२ मध्ये झाली.
- कर्मचाऱ्यांचा श्रमाचा मोबदला "ना नफा ना तोटा" तत्वावर आधारित असतो.
प्रश्न १(क):
खालील विधाने बरोबर किंवा चूक ते लिहा:
(अ) जल वाहतुकीमुळे घरपोच माल मिळतो.
उकल पहा
उत्तर: हे विधान बरोबर आहे. जल वाहतुकीमुळे काही ठिकाणी घरपोच माल मिळतो, विशेषतः जलमार्ग वापरणाऱ्या भागांमध्ये.
प्रश्न १(ब):
अ ब क विश्लेषण हे सामग्रीचे वार्षिक उपभोग मूल्य वर तत्वावर आधारित आहे.
उकल पहा
उत्तर: हे विधान बरोबर आहे. अ, ब, क विश्लेषण हे सामग्रीच्या वार्षिक उपभोग मूल्यावर आधारित असते.
प्रश्न १(क):
विक्रय वृद्धीसाठी प्रदर्शन गरजेचे असते.
उकल पहा
उत्तर: हे विधान बरोबर आहे. विक्रय वाढवण्यासाठी प्रदर्शन आवश्यक असते, कारण यामुळे ग्राहकांना उत्पादनांविषयी माहिती मिळते.
प्रश्न १(ड):
व्यवसायाला भांडवल मिळवण्यासाठी प्रकल्प अहवालाची आवश्यकता नसते.
उकल पहा
उत्तर: हे विधान चूक आहे. व्यवसायाला भांडवल मिळवण्यासाठी प्रकल्प अहवालाची आवश्यकता असते, कारण तो गुंतवणूकदारांना आणि बँकांना व्यवसायाच्या व्यावहारिकतेविषयी माहिती देतो.
प्रश्न २:
व्याख्या देऊन स्पष्ट करा: (कोणतेही चार)
(अ) स्वयंरोजगार
उकल पहा
उत्तर: स्वतःच्या कौशल्याच्या आधारे व्यवसाय किंवा उद्योग उभारून स्वतःसाठी रोजगार निर्माण करण्यास स्वयंरोजगार म्हणतात. यामध्ये लघु व्यवसाय, स्टार्टअप, किंवा स्वतंत्र व्यवसाय यांचा समावेश होतो.
(ब) बाजारपेठ संशोधन
उकल पहा
उत्तर: ग्राहकांच्या गरजा, प्राधान्ये, स्पर्धा आणि बाजारातील संधींचा अभ्यास करणे म्हणजे बाजारपेठ संशोधन होय. हे व्यवसायांना योग्य विपणन धोरणे तयार करण्यास मदत करते.
(क) समन्वयकेंद्रित बिंदू
उकल पहा
उत्तर: संघटनेतील विविध घटकांना एकत्र आणून गतीमान कार्यप्रणाली निर्माण करणारा महत्त्वाचा घटक म्हणजे समन्वयकेंद्रित बिंदू होय. तो व्यवस्थापनाच्या प्रभावीतेस मदत करतो.
(ड) खरेदी नियोजन
उकल पहा
उत्तर: व्यवसाय किंवा उत्पादन प्रक्रियेसाठी आवश्यक कच्चा माल किंवा वस्तूंची वेळेवर आणि योग्य किंमतीत खरेदी करण्याच्या प्रक्रियेस खरेदी नियोजन म्हणतात.
(इ) पुस्तपालन
उकल पहा
उत्तर: व्यवसायातील आर्थिक व्यवहार, प्राप्ती आणि खर्च यांची योग्य नोंद ठेवण्याच्या प्रक्रियेस पुस्तपालन (Bookkeeping) म्हणतात. हे आर्थिक व्यवस्थापनासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
(फ) विक्रयकला
उकल पहा
उत्तर: ग्राहकाला उत्पादन विकण्यासाठी आवश्यक असलेल्या संवाद कौशल्ये, प्रभावी मांडणी आणि विक्री तंत्रांना विक्रयकला (Salesmanship) म्हणतात. हे विक्री वाढवण्यासाठी महत्त्वाचे आहे.
प्रश्न ३:
संक्षिप्त टिपा लिहा: (कोणत्याही चार)
(अ) कुटीर उद्योग आणि लघु उद्योग
उकल पहा
उत्तर: कुटीर उद्योग हे लहान प्रमाणावर चालवले जाणारे उद्योग असतात, जे प्रामुख्याने कुशल कामगारांच्या कौशल्यावर आधारित असतात. उदा. हातमाग, कुंभारकाम, लाकूडकाम इत्यादी. लघु उद्योग हे प्रमाणित उपकरणे व अल्प गुंतवणुकीसह चालवले जातात. यामध्ये उत्पादन आणि सेवा क्षेत्राचा समावेश होतो.
(ब) लिंग भेदनुसार ग्राहकांचे प्रकार
उकल पहा
उत्तर: ग्राहकांचे वर्गीकरण लिंगाच्या आधारे केल्यास ते दोन प्रकारांमध्ये विभागले जाऊ शकतात – 1. पुरुष ग्राहक – इलेक्ट्रॉनिक्स, ऑटोमोबाईल्स आणि तांत्रिक उत्पादने खरेदी करण्याकडे कल असतो. 2. स्त्री ग्राहक – सौंदर्यप्रसाधने, फॅशन, दैनंदिन उपभोग्य वस्तू यामध्ये अधिक रुची घेतात.
(क) SWOT विश्लेषण
उकल पहा
उत्तर: SWOT विश्लेषण म्हणजे सामर्थ्य (Strengths), दुर्बलता (Weaknesses), संधी (Opportunities), आणि धोके (Threats) यांचे विश्लेषण. याचा उपयोग व्यवसायाची स्थिती समजून घेण्यासाठी आणि भविष्यातील धोरणे आखण्यासाठी केला जातो.
(ड) जिल्हा उद्योग केंद्राची कार्ये
उकल पहा
उत्तर: जिल्हा उद्योग केंद्र (DIC) हे लघु उद्योगांना प्रोत्साहन देण्यासाठी कार्यरत असते. त्याची मुख्य कार्ये – 1. नवीन उद्योजकांना मार्गदर्शन आणि वित्तीय सहाय्य पुरवणे. 2. लघु उद्योग नोंदणी आणि प्रकल्प अहवाल तयार करण्यात मदत करणे. 3. कच्चा माल, प्रशिक्षण आणि विपणन सुविधा उपलब्ध करून देणे.
(इ) भारतीय औद्योगिक विकास बँक
उकल पहा
उत्तर: भारतीय औद्योगिक विकास बँक (IDBI) ही भारतातील प्रमुख वित्तीय संस्था आहे, जी औद्योगिक क्षेत्रासाठी वित्तीय सहाय्य पुरवते. तिची स्थापना 1964 मध्ये झाली.
(फ) त्रिनकार्ड
उकल पहा
उत्तर: त्रिनकार्ड ही एक तांत्रिक संज्ञा असून ती विशिष्ट क्षेत्रात वापरण्यात येते. हिचा उपयोग प्रामुख्याने डिजिटल सुरक्षा, औद्योगिक प्रणाली किंवा आर्थिक व्यवहारांमध्ये केला जातो.
प्रश्न ४:
थोडक्यात उत्तर द्या: (कोणतेही चार)
(अ) कौशल्याचे महत्त्व सांगा.
उकल पहा
उत्तर: कौशल्य हे व्यक्तीच्या यशासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. हे रोजगाराच्या संधी वाढवते, कार्यक्षमतेत वाढ करते आणि व्यवसाय किंवा नोकरीतील गुणवत्ता सुधारते.
(ब) प्रकल्प निवडीसाठी कल्पना मिळवण्याचे मार्ग सांगा.
उकल पहा
उत्तर: प्रकल्प निवडीसाठी खालील मार्ग वापरले जातात : 1. बाजार संशोधन 2. ग्राहकांची मागणी आणि गरजा 3. शासकीय योजना आणि धोरणे 4. तंत्रज्ञान आणि नवकल्पना
(क) उद्योग स्थापनेची प्रक्रिया स्पष्ट करा.
उकल पहा
उत्तर: उद्योग स्थापन करण्यासाठी खालील प्रक्रिया आवश्यक असते : 1. योग्य व्यवसाय कल्पनेची निवड 2. भांडवल उभारणी 3. कायदेशीर नोंदणी 4. उत्पादन आणि विपणन योजनेची आखणी
(ड) कर्मचारी व मालक यांच्यातील शांततामय संबंधांचे फायदे लिहा.
उकल पहा
उत्तर: शांततामय संबंधांमुळे : 1. कामगारांची उत्पादकता वाढते. 2. उद्योगातील स्थिरता टिकून राहते. 3. औद्योगिक संघर्ष आणि संप कमी होतात. 4. दोन्ही पक्षांना आर्थिक लाभ मिळतो.
(इ) भरतीची कार्यपद्धती लिहा.
उकल पहा
उत्तर: भरती प्रक्रियेमध्ये खालील टप्पे असतात : 1. आवश्यकतेचे मूल्यांकन 2. जाहिरात आणि अर्ज स्वीकारणे 3. मुलाखत आणि निवड प्रक्रिया 4. प्रशिक्षण आणि नियुक्ती
(फ) जल वाहतूक व हवाई वाहतूक यामधील फरक स्पष्ट करा.
उकल पहा
उत्तर: खालील तक्त्यात जल वाहतूक आणि हवाई वाहतूक यामधील प्रमुख फरक दिले आहेत :
| घटक | जल वाहतूक | हवाई वाहतूक |
|---|---|---|
| वेग | कमी | जास्त |
| खर्च | तुलनेने स्वस्त | महाग |
| उपयुक्तता | जड व मोठ्या प्रमाणातील माल वाहतूक | तातडीच्या आणि मौल्यवान वस्तू वाहतूक |
| वाहतुकीचा प्रकार | जहाजे, बोटींव्दारे वाहतूक | विमाने आणि हेलिकॉप्टरद्वारे वाहतूक |
| पर्यावरणीय प्रभाव | तुलनेने कमी प्रदूषण | जास्त इंधन वापर आणि प्रदूषण |
| उदाहरणे | समुद्री मालवाहतूक, बोट वाहतूक | आंतरराष्ट्रीय कार्गो आणि प्रवासी वाहतूक |
प्रश्न ५(अ):
रेल्वे वाहतुकीचे फायदे व तोटे लिहा.
उकल पहा
उत्तर: रेल्वे वाहतूक ही जलद, सुरक्षित आणि मोठ्या प्रमाणात माल व प्रवासी वाहतुकीसाठी उपयुक्त आहे. खालील तक्त्यात तिचे फायदे आणि तोटे दिले आहेत:
| फायदे | तोटे |
|---|---|
| मोठ्या प्रमाणावर प्रवासी आणि माल वाहतूक होते | भांडवली गुंतवणूक जास्त असते |
| सुलभ आणि वेळेवर वाहतूक सेवा उपलब्ध | ट्रॅक आणि सुविधा देखभाल खर्च जास्त असतो |
| पर्यावरणपूरक आणि इंधन कार्यक्षम | कमी लवचिकता – विशिष्ट मार्गांवरच उपलब्ध |
| हवामानाच्या परिस्थितीचा कमी परिणाम होतो | अपघात झाल्यास मोठ्या प्रमाणात नुकसान |
प्रश्न ५(ब):
अंदाजपत्रकीय नियंत्रण म्हणजे काय? त्याचे फायदे स्पष्ट करा.
उकल पहा
उत्तर: अंदाजपत्रकीय नियंत्रण म्हणजे आर्थिक नियोजनासाठी उपयुक्त असलेली प्रक्रिया, जिच्याद्वारे संस्थेचे उत्पन्न आणि खर्च नियोजन केले जाते. याचे मुख्य फायदे : 1. खर्चावर नियंत्रण ठेवता येते. 2. संस्थेच्या आर्थिक उद्दिष्टांची पूर्तता करता येते. 3. वित्तीय धोरण निश्चित करण्यास मदत होते. 4. संसाधनांचा योग्य उपयोग करता येतो.
प्रश्न ५(अ) (किंवा):
विपणनाची कार्ये स्पष्ट करा.
उकल पहा
उत्तर: विपणन म्हणजे उत्पादनाच्या विक्रीसाठी आणि ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्यासाठी करण्यात येणारी प्रक्रिया. विपणनाची मुख्य कार्ये पुढीलप्रमाणे आहेत : 1. बाजार संशोधन 2. उत्पादन आणि किंमत निर्धारण 3. जाहिरात आणि विक्री जाहिरात 4. वितरण आणि ग्राहक सेवा
प्रश्न ५(ब) (किंवा):
प्रकल्प अहवालातील घटक यावर सविस्तर टिप लिहा.
उकल पहा
उत्तर: प्रकल्प अहवाल हा व्यवसायाच्या नियोजनाचा महत्त्वाचा भाग आहे. त्यामध्ये खालील घटकांचा समावेश होतो: 1. प्रकल्पाची उद्दिष्टे आणि संकल्पना 2. बाजारपेठेचे विश्लेषण 3. उत्पादन प्रक्रियेचे स्वरूप 4. वित्तीय अंदाजपत्रक आणि गुंतवणूक आवश्यकता 5. व्यवस्थापन आणि संघटनात्मक संरचना
*The article might have information for the previous academic years, please refer the official website of the exam.